Veilig rioolwerk bij renovatie: waarom H₂S vooraf aandacht verdient

Werk aan straten, rioleringen en ondergrondse infrastructuur vraagt om meer voorbereiding dan alleen het lokaliseren van leidingen en het plannen van materieel. Bij werkzaamheden aan bestaande afvalwatersystemen kunnen ook biologische en chemische processen een veiligheidsrisico vormen. Afvalwater bedrijven kunnen gemeenten ondersteunen bij het onderzoeken en beheersen van dergelijke vraagstukken. Waterstofsulfide is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Het gas kan in afvalwatersystemen ontstaan en zich ophopen in putten, gemalen en andere laaggelegen ruimten. Voor opdrachtgevers en uitvoerders is het daarom verstandig om H₂S al vóór werkzaamheden in de risicoanalyse mee te nemen.

Waarom H₂S relevant is bij riool- en grondwerk

Waterstofsulfide ontstaat onder meer wanneer organisch materiaal in zuurstofarme omstandigheden wordt afgebroken. In afvalwater kunnen sulfaatreducerende bacteriën daarbij sulfide vormen, waaruit H₂S kan ontstaan.

Vooral persleidingen, gemalen en delen van het stelsel met een lange verblijftijd verdienen aandacht. Zodra afvalwater wordt verpompt of sterk in beweging komt, kan opgelost gas uit het water vrijkomen.

Dat maakt H₂S relevant bij uiteenlopende gemeentelijke werkzaamheden, zoals:

• renovatie van gemalen;
• vervanging van rioolonderdelen;
• werkzaamheden in of rondom inspectieputten;
• aansluiting van nieuwe infrastructuur;
• herstel na verzakking of leidingbreuk;
• inspectie voorafgaand aan renovatie.

Geur is geen betrouwbaar meetinstrument

H₂S staat bekend om de geur van rotte eieren. Dat maakt het verleidelijk om de aanwezigheid van het gas op geur te beoordelen. Voor veilig werken is dat onvoldoende.

Stichting RIONED waarschuwt dat H₂S in de rioolatmosfeer in hoge concentraties kan voorkomen en zowel een gevaar vormt voor werkzaamheden als beton kan aantasten. Daarom worden speciale gasmeters toegepast om de concentratie vast te stellen. RIONED beschrijft het gebruik van H₂S-meters specifiek voor rioolomgevingen.

Wie meer informatie over h2s gas verzamelt, ziet bovendien dat piekconcentraties sterk kunnen verschillen per locatie en moment. Eén controle op een willekeurig tijdstip geeft daarom niet automatisch een representatief beeld.

Langdurig meten geeft andere informatie dan een persoonlijke gasmeter

Bij werkzaamheden worden draagbare gasmeters gebruikt om medewerkers direct te beschermen. Voor assetmanagement heeft de gemeente echter vaak een andere vraag: waar in het riool ontstaat structureel H₂S en wanneer zijn de concentraties het hoogst?

Daarvoor zijn metingen over een langere periode nuttig. Dataloggers kunnen concentraties op vaste intervallen registreren. Hierdoor worden patronen zichtbaar die een eenmalige meting mist.

Denk aan:

• terugkerende pieken na een pompmoment;
• hogere waarden gedurende warme perioden;
• verschillen tussen meerdere ontvangstpunten;
• effecten van lange stilstand;
• veranderingen nadat een maatregel is uitgevoerd.

Deze gegevens helpen bij het bepalen van de juiste onderhoudsstrategie.

H₂S kan ook de infrastructuur zelf aantasten

Veiligheid van medewerkers is een directe reden om H₂S serieus te nemen, maar niet de enige. Waterstofsulfide speelt ook een rol bij biogene zwavelzuuraantasting van rioolconstructies.

RIONED beschrijft hoe H₂S vanuit het afvalwater naar de gasfase kan overgaan en uiteindelijk kan bijdragen aan aantasting van rioolmaterialen. Onderzoek naar biogene zwavelzuuraantasting laat zien waarom dit onderwerp relevant is voor ontwerp en beheer.

Voor gemeenten betekent dit dat H₂S-data ook waarde heeft voor langetermijnbeslissingen over vervanging, renovatie en materiaalkeuze.

Neem gasvorming mee in de werkvoorbereiding

Bij sloop-, grond- en rioolwerk wordt veel aandacht besteed aan kabels, leidingen, bereikbaarheid en constructieve risico’s. De atmosfeer in en rond afvalwatersystemen verdient dezelfde zorgvuldigheid.

Door bekende risicolocaties vooraf te identificeren, gericht te meten en de resultaten beschikbaar te maken voor uitvoerende partijen, ontstaat een beter onderbouwde werkvoorbereiding. Dat helpt niet alleen tijdens één project, maar levert ook informatie op voor toekomstig beheer van het gemeentelijke rioolstelsel.